การเก็บข้อมูล ESG คู่ค้าที่ใช้ได้จริงเริ่มจากคู่ค้าสำคัญกลุ่มเล็ก ๆ ขอข้อมูลพลังงาน เชื้อเพลิง และข้อมูลสังคมไม่กี่ข้อ กำหนดหน่วย รอบเวลา และหลักฐานให้ชัด แล้วเก็บผลไว้คู่กับประวัติการซื้อใน ERP เพราะ FTSE Russell ดูว่าบริษัทมีข้อกำหนดและกลไกเก็บข้อมูลจากคู่ค้าจริง ไม่ใช่มีแค่นโยบาย
บทความนี้เขียนให้ฝ่ายความยั่งยืน ฝ่ายจัดซื้อ CFO และเลขานุการบริษัทของบริษัทจดทะเบียน ที่ต้องเริ่มขอข้อมูลจากคู่ค้าแต่ไม่อยากส่งแบบสอบถามยาวหลายหน้าที่คู่ค้าตอบไม่ไหว เราอ่านเอกสารของตลาดหลักทรัพย์ฯ GHG Protocol อบก. และพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2569 แล้วสรุปเป็นขั้นตอนที่ทำตามได้
ถ้าคุณยังไม่เห็นภาพว่าข้อมูลคู่ค้าอยู่ตรงไหนในรากฐานข้อมูลทั้งหมด อ่านชั้นที่ 3 ห่วงโซ่อุปทาน ในบทความรากฐานข้อมูล 7 ชั้นก่อนได้
ทำไมเรื่องข้อมูลคู่ค้าถึงเร่งขึ้นในปี 2569
เหตุผลหลักคือการประเมินเปลี่ยนเป็น FTSE Russell ESG Scores ที่ใช้เฉพาะข้อมูลที่บริษัทเปิดเผยต่อสาธารณะ และเอกสารของตลาดหลักทรัพย์ฯ เองก็ชี้ว่าเรื่องคู่ค้าเป็นจุดอ่อน
ตั้งแต่ปี 2569 ตลาดหลักทรัพย์ฯ ใช้ FTSE Russell ESG Scores แทนแบบประเมิน SET ESG Ratings ที่จบไปในรอบปี 2568 FTSE Russell ไม่ส่งแบบสอบถาม แต่อ่านจากรายงานประจำปีหรือ One Report รายงานความยั่งยืน และเว็บไซต์บริษัท ถ้าเรื่องคู่ค้าไม่อยู่ในเอกสารเหล่านี้ ผู้ประเมินก็ไม่มีอะไรให้คะแนน รายละเอียดการเปลี่ยนผ่านอยู่ในคู่มือเตรียมข้อมูลจาก SET ESG Ratings สู่ FTSE Russell
สามเรื่องที่ยืนยันได้จากเอกสารทางการ
- FAQ ของตลาดหลักทรัพย์ฯ (ข้อมูล ณ มีนาคม 2569) ตอบไว้ในข้อ 25 ว่าตัวชี้วัด Supply Chain ดูว่าบริษัทมีข้อกำหนดด้าน ESG ให้คู่ค้า และมีกลไกติดตามหรือเก็บข้อมูลผลกระทบสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรมหรือไม่ การจัด workshop นับเมื่อช่วยให้คู่ค้าปฏิบัติตามและรายงานข้อมูลได้จริง ไม่ใช่แค่สื่อสารนโยบาย
- ผลประกาศ SET ESG Ratings 2568 (12 ธ.ค. 2568) ระบุว่าหลายบริษัทยังไม่ได้ระบุคู่ค้าสำคัญที่ไม่ได้ทำธุรกิจกับบริษัทโดยตรง (Critical Non-Tier 1) หรือสับสนกับคู่ค้าทั่วไป และบอกแค่ว่ามีกระบวนการให้คู่ค้าประเมินตนเอง โดยไม่เปิดเผยผลประเมินความเสี่ยงที่เกิดจากคู่ค้า เอกสารเดียวกันยกการเปิดเผย GHG Scope 3 เป็นเรื่องที่ควรพัฒนาเพิ่ม
- คู่มือ FTSE Russell ESG Scores ฉบับภาษาไทยมีธีม Supply Chain: Environmental และ Supply Chain: Social อยู่ใน 14 ธีม ธีมเหล่านี้ใช้ตามหมวดธุรกิจย่อย ทุกบริษัทจึงควรเช็กก่อนว่าหมวดของตัวเองถูกประเมินธีมไหน
ควรขอข้อมูลอะไรจากคู่ค้าก่อน
เริ่มจากข้อมูลที่คู่ค้ามีอยู่แล้วในบิลของตัวเอง คือไฟฟ้า เชื้อเพลิง และข้อมูลสังคมแบบตัวเลขรวมไม่กี่ข้อ
เหตุผลมาจาก GHG Protocol Scope 3 Calculation Guidance ซึ่งแบ่งวิธีคำนวณหมวดสินค้าและบริการที่ซื้อ (Category 1) เป็นสี่แบบ คือ supplier-specific, hybrid, average-data และ spend-based วิธี hybrid ใช้ Scope 1 และ 2 ที่คู่ค้าปันส่วนมาให้ หรือใช้ข้อมูลกิจกรรมของคู่ค้า เช่น ปริมาณเชื้อเพลิงและไฟฟ้า แล้วเติมส่วนที่ขาดด้วยข้อมูลทุติยภูมิ ข้อมูลพลังงานจากคู่ค้าจึงเป็นบันไดขั้นแรกที่ใช้ได้จริง ส่วนคู่ค้าที่ยังให้อะไรไม่ได้ คุณยังประมาณจากยอดซื้อแบบ spend-based ไปก่อนได้
| กลุ่มข้อมูล |
ตัวอย่างที่ขอ |
หน่วย |
หลักฐานที่ขอแนบ |
| ไฟฟ้า |
ปริมาณไฟฟ้าที่ใช้ในโรงงานหรือสาขาที่ผลิตของให้เรา |
kWh ต่อเดือน |
ใบแจ้งค่าไฟ |
| เชื้อเพลิง |
ดีเซล เบนซิน LPG ก๊าซธรรมชาติ แยกตามชนิด |
ลิตร หรือ กก. ระบุให้ชัด |
ใบกำกับภาษีหรือใบเสร็จ |
| ส่วนแบ่งที่เกี่ยวกับเรา |
สัดส่วนผลผลิตหรือยอดขายที่ขายให้บริษัทเรา |
% |
คำอธิบายวิธีคิด |
| แรงงาน |
จำนวนพนักงานรวม จำนวนอุบัติเหตุถึงขั้นหยุดงาน |
คน, ครั้ง |
ไม่ต้องแนบรายชื่อ |
| ข้อกำหนด |
การรับทราบจรรยาบรรณคู่ค้า |
ใช่ หรือ ไม่ |
เอกสารที่ลงนาม |
ช่องสัดส่วนเป็นช่องที่มักถูกลืม ถ้าโรงงานคู่ค้าผลิตของให้ลูกค้าหลายราย คุณต้องทราบว่าส่วนไหนเป็นของคุณ ไม่อย่างนั้นตัวเลขที่ได้จะเกินจริง
ออกแบบแบบฟอร์มขอข้อมูลอย่างไรให้ได้คำตอบที่ใช้ได้
แบบฟอร์มที่ดีกำหนดหน่วย รอบเวลา ขอบเขต และหลักฐานไว้ล่วงหน้า คู่ค้าจะได้ไม่ต้องเดา และคุณไม่ต้องไล่แก้ทีหลัง
- ล็อกหน่วยในแบบฟอร์ม ค่าการปล่อยของ อบก. ฉบับมกราคม 2569 ให้ค่า LPG ไว้ทั้งต่อลิตรและต่อกิโลกรัม ค่าต่อกิโลกรัมสูงกว่าเกือบสองเท่า ถ้าคู่ค้ากรอกตัวเลขโดยไม่บอกหน่วย คุณจะคูณผิดค่าได้ทันที
- กำหนดรอบเวลาให้ตรงกับรอบรายงานของคุณ เช่น มกราคมถึงธันวาคม และให้กรอกรายเดือนถ้าทำได้ ตัวเลขรายปีก้อนเดียวตรวจย้อนยาก
- ระบุขอบเขตสถานที่ ให้คู่ค้าบอกว่าตัวเลขมาจากโรงงานหรือสาขาไหน
- ขอหลักฐานต่อหนึ่งตัวเลข ไม่ใช่ต่อหนึ่งแบบฟอร์ม เวลาผู้ทวนสอบถาม คุณจะชี้ได้ว่าตัวเลขนี้มาจากบิลใบไหน
- ให้มีช่องหมายเหตุบอกว่าตัวเลขเป็นค่าจริงหรือค่าประมาณ ข้อมูลประมาณยังใช้ได้ แต่ต้องทราบว่าตัวไหนประมาณ
- ใช้ภาษาไทยและภาษาที่คู่ค้าเข้าใจ และสั้นพอที่จะกรอกเสร็จในครั้งเดียว
ตัวแบบฟอร์มควรเหมือนกันทุกปี ถ้าเปลี่ยนคำถามทุกปี ตัวเลขจะเทียบข้ามปีไม่ได้ และคู่ค้าจะเหนื่อยกับการตอบใหม่ทุกรอบ
ข้อมูลคู่ค้าเกี่ยวกับ PDPA ตรงไหน
ข้อมูลคู่ค้าส่วนใหญ่เป็นข้อมูลของนิติบุคคล แต่จะเข้า PDPA ทันทีเมื่อมีชื่อ เบอร์โทร หรือข้อมูลของคนในองค์กรคู่ค้าปนมา
ประเด็นที่ควรทราบจากพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562
- มาตรา 22 ให้เก็บเท่าที่จำเป็นภายใต้วัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมาย ถ้าตัวชี้วัดต้องการแค่จำนวนอุบัติเหตุ ก็ไม่ต้องขอชื่อคนที่บาดเจ็บ
- มาตรา 23 ต้องแจ้งวัตถุประสงค์และรายละเอียดการเก็บให้เจ้าของข้อมูลทราบ เช่น ผู้ประสานงานของคู่ค้าที่กรอกแบบฟอร์ม
- มาตรา 24 วางฐานที่เก็บได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม เช่น จำเป็นต่อการปฏิบัติตามสัญญา หรือประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย ฐานไหนใช้ได้ต้องให้ DPO หรือฝ่ายกฎหมายของคุณพิจารณา
- มาตรา 25 ห้ามเก็บข้อมูลส่วนบุคคลจากแหล่งอื่นที่ไม่ใช่เจ้าของข้อมูลโดยตรง เว้นแต่แจ้งภายใน 30 วันและได้รับความยินยอม หรือเข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 24 หรือ 26 ข้อมูลพนักงานของคู่ค้าที่คู่ค้าส่งมาให้ตรงกับกรณีนี้
- มาตรา 26 ข้อมูลสุขภาพ ประวัติอาชญากรรม และข้อมูลสหภาพแรงงาน เป็นข้อมูลอ่อนไหว ต้องได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้งเว้นแต่เข้าข้อยกเว้น
ทางที่ง่ายที่สุดคือออกแบบให้ไม่ต้องเก็บตั้งแต่แรก ขอเป็นตัวเลขรวม เก็บแค่ชื่อและช่องทางติดต่อของผู้ประสานงาน และจำกัดสิทธิ์คนที่เปิดดูไฟล์หลักฐาน เพราะใบเสร็จบางใบมีชื่อคนอยู่ด้วย เรื่องการกำกับสิทธิ์และหลักฐานแบบนี้ เราเขียนไว้ในบทความทำ ESG บนฐาน PrivacyHub
เก็บข้อมูลคู่ค้าใน ERP อย่างไรให้ใช้ซ้ำได้
เก็บข้อมูลไว้กับทะเบียนคู่ค้าตัวเดียวกับที่ฝ่ายจัดซื้อใช้ แล้วผูกกับประวัติการซื้อ ข้อมูลจะไม่หายไปกับไฟล์ Excel ของใครคนหนึ่ง
สิ่งที่ควรมีในแต่ละรายการ
- คู่ค้ารายไหน สถานที่ไหน รอบเวลาไหน
- ตัวเลข หน่วย และระบุว่าเป็นค่าจริงหรือค่าประมาณ
- ไฟล์หลักฐาน คนตรวจ วันที่ตรวจ และสถานะ เช่น รอส่ง รอตรวจ ผ่าน
- ระดับความสำคัญของคู่ค้า เช่น Critical Tier 1 หรือคู่ค้าทั่วไป และคู่ค้าช่วงล่างที่สำคัญ (Critical Non-Tier 1) ที่ระบุจากการวิเคราะห์
ที่ต้องผูกกับประวัติการซื้อเพราะยอดซื้อบอกได้ว่าคู่ค้ารายไหนสำคัญ และใช้เป็นฐานของวิธี spend-based สำหรับคู่ค้าที่ยังไม่ส่งข้อมูล ถ้าคุณใช้ Odoo แอป ESG มาตรฐานตั้งกฎจับคู่ค่าการปล่อยกับรายการบัญชีตามสินค้า คู่ค้า หรือบัญชีได้ และต้องให้หน่วยของสินค้าตรงกับหน่วยของค่าการปล่อย รายละเอียดอยู่ในบทความแอป ESG ของ Odoo ส่วนการเลือกระบบโดยรวมดูได้ที่คู่มือเลือกซอฟต์แวร์ ESG
ข้อมูลชุดเดียวกันนี้ยังใช้ต่อได้อีกหลายที่ ทั้ง One Report รายงานความยั่งยืน และระบบ ESG Data Platform ของตลาดหลักทรัพย์ฯ โดยไม่ต้องขอคู่ค้าใหม่ทุกครั้ง
แผนทำเป็นระยะ
ทำเป็นสามระยะ ระยะแรกเล็กพอที่จะทำเสร็จในรอบรายงานเดียว แล้วค่อยขยาย
| ระยะ |
ทำอะไร |
ผลที่ได้ |
| 1. เริ่ม |
ดึงรายชื่อคู่ค้าจากยอดซื้อ เลือกคู่ค้าสำคัญกลุ่มแรก ส่งจรรยาบรรณคู่ค้าและแบบฟอร์มพลังงานกับเชื้อเพลิง |
ทะเบียนคู่ค้าที่จัดลำดับแล้ว ข้อมูลพลังงานชุดแรกพร้อมหลักฐาน |
| 2. ขยาย |
เพิ่มข้อมูลสังคมแบบตัวเลขรวม ประเมินความเสี่ยงคู่ค้าแต่ละกลุ่ม จัด workshop ช่วยคู่ค้าที่ยังกรอกไม่ได้ |
ผลประเมินความเสี่ยงที่เปิดเผยได้ ข้อมูลสำหรับวิธี hybrid |
| 3. ทำเป็นรอบปี |
วิเคราะห์ห่วงโซ่เพื่อระบุ Critical Non-Tier 1 เปิดเผยข้อกำหนด กลไก และผลใน One Report |
รายงานคู่ค้าที่ผู้ประเมินอ่านได้จากเอกสารสาธารณะ |
ระหว่างทาง อย่าลืมว่า Scope 1 และ 2 ของบริษัทเองยังต้องแน่นก่อน เพราะเป็นส่วนที่ต้องทวนสอบ ดูรายละเอียดได้ในบทความเตรียม IFRS S2 Scope 1 และ 2 สำหรับ SET50
คำถามที่พบบ่อย
ต้องเก็บข้อมูล ESG จากคู่ค้าทุกรายไหม
ไม่ต้อง เริ่มจากคู่ค้าสำคัญที่ยอดซื้อสูงหรือมีความเสี่ยงสูงก่อน สิ่งที่ผู้ประเมินอยากเห็นคือข้อกำหนด กลไกติดตาม และผลที่เปิดเผยได้ ไม่ใช่จำนวนแบบสอบถามที่ส่งออกไป
Critical Non-Tier 1 คืออะไร
คือคู่ค้าสำคัญที่ไม่ได้ซื้อขายกับบริษัทโดยตรง เช่น ผู้ผลิตวัตถุดิบที่ขายให้คู่ค้าของเรา ผลประกาศของตลาดหลักทรัพย์ฯ ปี 2568 ชี้ว่าหลายบริษัทยังระบุกลุ่มนี้ไม่ได้
คู่ค้าไม่มีข้อมูลคาร์บอน จะคำนวณ Scope 3 ได้ไหม
ได้ GHG Protocol มีวิธี spend-based ที่ใช้ยอดซื้อคูณค่าการปล่อยเฉลี่ย ใช้เป็นจุดเริ่ม แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นข้อมูลจากคู่ค้าเมื่อคู่ค้าส่งข้อมูลพลังงานและเชื้อเพลิงได้
ขอชื่อพนักงานของคู่ค้าที่ได้รับบาดเจ็บได้ไหม
ไม่ควร ตัวชี้วัดส่วนใหญ่ต้องการแค่ตัวเลขรวม ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26 ของ PDPA และการรับข้อมูลส่วนบุคคลจากคู่ค้ามีเงื่อนไขตามมาตรา 25
เปิดเผยเรื่องคู่ค้าที่ไหนให้ FTSE Russell เห็น
FAQ ของตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุว่าเปิดเผยได้ใน One Report รายงานความยั่งยืน หรือช่องทางสาธารณะอื่น เพราะ FTSE Russell ใช้เฉพาะข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ
งานที่ Enersys ทำ
Enersys เป็นบริษัทซอฟต์แวร์ในกรุงเทพฯ ทำซอฟต์แวร์ธุรกิจมาตั้งแต่ปี 2555 เป็น Official Odoo Silver Partner และเป็นผู้ชนะรางวัล Odoo Awards 2026 สาขา Best Starter APAC ปีนี้เป็นปีที่สองที่เราทำงาน Odoo
สำหรับงาน ESG เราทำโมดูล ESG แบบ custom บน Odoo ให้บริษัทจดทะเบียนไทย กำหนดขอบเขตตามตัวชี้วัด ระบบต้นทาง ขั้นอนุมัติ และรูปแบบรายงานของแต่ละบริษัท จัดรอบเก็บข้อมูลรายเดือนบนฐานการกำกับงานของ PrivacyHub คือสิทธิ์ตามบทบาท สถานะงาน หลักฐาน และประวัติการตรวจสอบ ทำแดชบอร์ดที่จับคู่กับ 56-1 One Report หรือ GRI พร้อมลิงก์กลับไปยังเอกสารต้นทาง และดูแลข้อมูลพนักงานตาม PDPA
ดูรายละเอียดได้ที่หน้า ESG ของ Enersys ถ้าอยากลองออกแบบแบบฟอร์มขอข้อมูลคู่ค้าชุดแรกด้วยกัน ติดต่อทีม Enersys ได้เลย
แหล่งข้อมูล
- FAQ FTSE Russell ESG Scores and Index 2569, ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- การประกาศผล SET ESG Ratings ปี 2568, ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- The Guideline to FTSE Russell ESG Scores (ฉบับภาษาไทย), ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- กระบวนการประเมิน FTSE Russell ESG Scores, ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- Scope 3 Calculation Guidance, GHG Protocol (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- Corporate Value Chain (Scope 3) Standard, GHG Protocol (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- Emission Factor (CFO), องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562, ราชกิจจานุเบกษา (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
- ESG, Odoo saas-19.4 Documentation, Odoo S.A. (เข้าถึง 12 ต.ค. 2569)
