ใบแจ้งค่าน้ำของโรงงานบอกว่าจ่ายไปเท่าไร แต่ถ้า CFO ถามต่อว่า "น้ำที่ใช้มาจากแหล่งไหน และถ้าขาดน้ำจะกระทบการผลิตส่วนใด" ทีมบัญชีอาจตอบจากเอกสารใบเดียวไม่ได้ ต้องเชื่อมข้อมูลของโรงงาน ผู้ให้บริการน้ำ และแผนการผลิตเข้าด้วยกัน
คำถามลักษณะนี้อยู่ในขอบเขตร่างที่คณะกรรมการมาตรฐานการเปิดเผยข้อมูลความยั่งยืนระหว่างประเทศ หรือ International Sustainability Standards Board (ISSB) เปิดรับฟังความคิดเห็น ร่าง Nature-related Disclosures เผยแพร่เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 โดยรับความคิดเห็นถึงวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2570 เป้าหมายคือช่วยให้บริษัทเปิดเผยข้อมูลที่มีสาระสำคัญต่อนักลงทุนเกี่ยวกับความเสี่ยงและโอกาสที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ รวมถึงการพึ่งพาและผลกระทบต่อธรรมชาติที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงและโอกาสเหล่านั้น ประกาศของ IFRS Foundation
สำหรับทีมธุรกิจไทย สิ่งที่เริ่มทำได้คือสำรวจว่าข้อมูลเดิมตอบคำถามเรื่องสถานที่ การพึ่งพาทรัพยากร และผลต่อธุรกิจได้แค่ไหน ขั้นตอนที่เสนอต่อจากนี้เป็นแนวทางของบทความ ไม่ใช่แบบฟอร์มที่ ISSB บังคับใช้ และไม่ใช่คำรับรองว่าระบบ ERP ใดมีข้อมูลเพียงพอแล้ว
ต้องแยกสถานะร่างออกจากหน้าที่ที่มีอยู่
ข้อเสนอครั้งนี้อยู่ในรูป [draft] IFRS Sustainability Disclosure Practice Statement 1 Nature-related Disclosures หรือร่างแนวปฏิบัติเรื่องการเปิดเผยข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ ยังอาจเปลี่ยนแปลงได้ ISSB กำลังขอความเห็นด้วยว่าจะออกเป็น Practice Statement หรือรูปแบบอื่น เช่น มาตรฐาน หากออกเป็น Practice Statement บริษัทไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามเอกสารนี้เพื่อระบุว่าปฏิบัติตามมาตรฐาน ISSB ร่างนี้ยังไม่ใช่ข้อกำหนดที่ประกาศใช้ และไม่ได้ทำให้เกิดหน้าที่ตามกฎหมายไทยทันที สถานะและรูปแบบของข้อเสนอ
IFRS S1 ครอบคลุมเรื่องธรรมชาติอยู่แล้ว โดย IFRS Foundation ระบุว่าบริษัทที่ใช้มาตรฐานนี้ต้องเปิดเผยข้อมูลที่มีสาระสำคัญเกี่ยวกับความเสี่ยงและโอกาสด้านความยั่งยืนที่อาจกระทบแนวโน้มของกิจการ ซึ่งรวมเรื่องธรรมชาติอยู่แล้ว ข้อเสนอใหม่นี้เพิ่มรายละเอียดในการให้ข้อมูลดังกล่าว ทีมรายงานจึงควรตรวจหน้าที่ที่ใช้กับกิจการอยู่จริงต่อไป โดยไม่ตีความว่าเอกสารร่างทำให้ต้องเริ่มรายงานตามข้อเสนอทุกข้อทันที คำอธิบายความสัมพันธ์กับ IFRS S1
ทำไมข้อมูลสถานที่จึงสำคัญกว่ายอดรวมอย่างเดียว
ร่างเสนอให้พิจารณาตำแหน่งของสินทรัพย์และกิจกรรมตลอดห่วงโซ่คุณค่า ตลอดจนลักษณะสิ่งแวดล้อมของพื้นที่ โดยใช้ข้อมูลที่สมเหตุสมผลและสนับสนุนได้ ซึ่งหาได้โดยไม่ต้องใช้ต้นทุนหรือความพยายามเกินควร ร่างยังกล่าวถึงการแจกแจงตามสถานที่สำหรับข้อมูลสินทรัพย์และกิจกรรมที่เผชิญความเสี่ยงหรือเกี่ยวข้องกับโอกาส อ่านได้ใน ร่างข้อ 10 หน้า 24 และข้อ 30-31 หน้า 31
ในทางปฏิบัติ ยอดค่าน้ำรวมของสำนักงานใหญ่กับโรงงานอาจช่วยตรวจค่าใช้จ่าย แต่ยังไม่บอกว่าแหล่งน้ำใดเกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิตที่หยุดไม่ได้ เช่นเดียวกับที่อยู่สำหรับออกใบกำกับภาษีของผู้ขาย ซึ่งอาจเป็นสำนักงาน ไม่ใช่แหล่งผลิตวัตถุดิบ ทีมจึงต้องระบุให้ชัดว่าแต่ละช่องข้อมูลหมายถึงสถานที่ประเภทใด
เอกสารตัวอย่างประกอบร่างมีกรณีโรงงานกับแหล่งน้ำและลุ่มน้ำ ช่วยให้เห็นวิธีเชื่อมการพึ่งพาธรรมชาติเข้ากับกิจกรรมธุรกิจ แต่เป็นตัวอย่างประกอบการอธิบาย ไม่ใช่ผลการดำเนินงานของลูกค้า Accompanying Guidance หน้า 5-8
ลองสำรวจข้อมูลจากโรงงานหนึ่งแห่ง
สมมติว่าโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ใช้น้ำในขั้นตอนล้างและหล่อเย็น มีใบแจ้งหนี้อยู่ในระบบบัญชี มีบันทึกมิเตอร์ที่ฝ่ายวิศวกรรม และซื้อวัตถุดิบผ่านฝ่ายจัดซื้อ ตัวอย่างนี้แต่งขึ้นเพื่อวางวิธีทำงาน ไม่ได้ระบุว่าโรงงานใดมีความเสี่ยงจริง
เริ่มจากเลือกโรงงานนี้เป็นขอบเขตทดลอง แล้วถามว่า หากแหล่งน้ำส่งน้ำได้น้อยลง กระบวนการใดจะสะดุดและมีทางเลือกอะไร สำหรับการทดลองนี้ บทความเสนอให้เริ่มจากหลักฐานที่มีของสถานที่นั้น แล้วระบุสิ่งที่ขาด ก่อนตัดสินใจซื้อข้อมูลเพิ่มหรือขอข้อมูลจากผู้ขาย
ทะเบียนข้อมูลเบื้องต้นที่บทความเสนอมีห้ารายการ แต่ละรายการต้องเชื่อมผู้รับผิดชอบกับหลักฐานและข้อจำกัด
สถานที่และกระบวนการที่ใช้น้ำ
ผู้จัดการโรงงานกับวิศวกรรมตรวจรหัสโรงงาน ตำแหน่ง และกระบวนการที่ใช้น้ำ โดยเทียบแผนผังสถานที่กับจุดใช้น้ำจริง ต้องแยกที่อยู่จดทะเบียนออกจากสถานที่ดำเนินงาน เพราะอาจเป็นคนละแห่ง
ปริมาณน้ำและแหล่งน้ำ
วิศวกรรมหรือผู้ดูแลสาธารณูปโภครวบรวมบันทึกมิเตอร์ ใบแจ้งค่าน้ำ และข้อมูลจากผู้ให้บริการ พร้อมช่วงเวลาที่วัด ปริมาณที่ซื้ออาจต่างจากปริมาณที่ใช้หรือระบายออก ต้องแยกหน่วยและขอบเขตของแต่ละค่า
ค่าใช้จ่ายที่เชื่อมกลับบัญชีได้
บัญชีกับการเงินตรวจเอกสารซื้อ บัญชีแยกประเภท ศูนย์ต้นทุน และงวดบัญชี เพื่อเชื่อมค่าน้ำกับโรงงานและช่วงเวลาที่ถูกต้อง ค่าใช้จ่ายเป็นจำนวนเงิน ไม่ใช่ตัวชี้วัดผลกระทบต่อระบบนิเวศ
วัตถุดิบและบริการที่กระบวนการต้องใช้
จัดซื้อกับผู้ดูแลผู้ขายเชื่อมรหัสผู้ขาย รายการซื้อ เงื่อนไขสัญญา และข้อมูลแหล่งผลิตที่ยืนยันได้ ที่อยู่ผู้ขายไม่ยืนยันแหล่งกำเนิดวัตถุดิบ ข้อมูลที่ยังไม่ได้รับต้องระบุว่ายังไม่ทราบ
ผลต่อการผลิตและทางเลือกเมื่อขาดน้ำ
ผู้จัดการผลิตกับการเงินตรวจแผนการผลิต ข้อกำหนดคุณภาพ ทางเลือกแหล่งน้ำ และสมมติฐานต้นทุน เพื่อพิจารณาผลต่อกระบวนการ ต้องแยกผลจากสถานการณ์จำลองออกจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว
แต่ละรายการควรมีวันที่ของข้อมูล ผู้จัดทำ ผู้ตรวจ และตำแหน่งเก็บหลักฐาน หากยังไม่รู้แหล่งน้ำ อย่าเติมชื่อแม่น้ำจากการคาดเดาตำแหน่งโรงงาน ให้มอบหมายคนสอบถามผู้ให้บริการน้ำและกำหนดวันติดตาม การระบุ "ยังไม่ทราบ" พร้อมงานที่ต้องทำมีประโยชน์กว่าช่องที่ดูเต็มแต่ตรวจย้อนกลับไม่ได้
ใช้ ERP เป็นจุดเชื่อมเอกสาร แล้วตรวจข้อมูลนอกระบบ
ทีมบัญชีอาจเริ่มจากรหัสสถานที่ ศูนย์ต้นทุน ผู้ขาย รายการซื้อ และใบแจ้งหนี้ที่ระบบปัจจุบันเก็บอยู่ ถ้าข้อมูลเหล่านี้มีจริงและจัดหมวดสม่ำเสมอ ก็ใช้เชื่อมเอกสารคนละฝ่ายได้ แต่ต้องตรวจระบบที่ใช้อยู่ก่อนว่ามีช่องใดบ้าง ดึงข้อมูลออกมาได้อย่างไร และใครแก้ไขได้
ส่วนแหล่งน้ำ ลักษณะลุ่มน้ำ ข้อมูลระบบนิเวศ หรือความเห็นของผู้มีส่วนได้เสีย อาจอยู่นอก ERP ต้องตรวจแหล่งข้อมูล วิธีประเมิน วันที่ และข้อจำกัดเพิ่มเติม การนำยอดบัญชีมารวมในรายงานไม่ได้ทำให้การประเมินผลกระทบต่อธรรมชาติถูกต้องโดยอัตโนมัติ และข้อมูลชุดทดลองนี้ยังไม่ใช่การประเมินหรือรายงานที่เสร็จแล้ว
ร่างกล่าวถึงแนวทาง LEAP ของ TNFD เป็นวิธีที่เลือกใช้ได้ ไม่ได้กำหนดให้ทุกบริษัทต้องใช้ LEAP หากทีมจะใช้แนวทางนี้ ควรอ่านรายละเอียดและเลือกวิธีให้เหมาะกับกิจกรรมของตัวเอง ร่างข้อ 11-12 หน้า 24
ก่อนขยายจากโรงงานเดียวไปทั้งกิจการ
ให้ผู้จัดการโรงงานตรวจว่าภาพกระบวนการตรงกับการทำงานจริง ฝ่ายบัญชีกระทบยอดเงินกับเอกสารต้นทาง และทีม ESG ประเมินว่าหลักฐานที่มีพอจะพิจารณาความเสี่ยงและโอกาสหรือยัง เรื่องใดต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ให้แยกไว้พร้อมผู้รับผิดชอบ แทนการให้ทีมบัญชีตัดสินเรื่องระบบนิเวศจากใบแจ้งหนี้
CFO สามารถนำผลจากการทดลองมาพิจารณาว่าควรใช้งบกับการปรับรหัสข้อมูล การเก็บหลักฐานเพิ่ม หรือการประเมินเรื่องใดก่อน การขยายไปยังสถานที่และผู้ขายอื่นควรตามเหตุผลทางธุรกิจและข้อมูลที่ตรวจได้ ไม่ใช่ตามจำนวนช่องที่กรอกได้
ในการประชุมครั้งถัดไป ลองขอให้ทีมเลือกสถานที่หนึ่งแห่งและตอบให้ได้ว่า พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติใด หลักฐานอยู่ที่ใคร และข้อมูลข้อใดที่ยังต้องยืนยันก่อนประเมินผลต่อธุรกิจ คำตอบนี้จะทำให้การติดตามร่าง ISSB เชื่อมกับงานที่มีเจ้าของและตรวจสอบได้
อ่านต่อเรื่อง การขอข้อมูล ESG จากผู้ขาย และ การเตรียมข้อมูล ESG สำหรับบริษัทไทย
ภาพประกอบสร้างด้วย AI สำหรับบทความนี้ ไม่ใช่ภาพโรงงานหรือลูกค้าจริง ตรวจสถานะและเอกสารอ้างอิง ณ วันที่ 24 ตุลาคม 2569
