ปลายปี ฝ่ายความยั่งยืนขอข้อมูลค่าไฟจากโรงงาน ค่าเชื้อเพลิงจากฝ่ายขนส่ง จำนวนพนักงานจาก HR และนโยบายจากฝ่ายเลขานุการบริษัท แต่ละทีมส่งไฟล์คนละแบบ บางตัวเลขเป็นยอดทั้งปี บางตัวเลขขาดเดือนสุดท้าย และไม่มีใครแน่ใจว่าค่าที่ใช้ในรายงานครั้งก่อนมาจากเอกสารฉบับใด
ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากการขาดรายงานเพียงอย่างเดียว แต่มาจากการที่ข้อมูล ESG ยังไม่เป็นส่วนหนึ่งของงานประจำ หากองค์กรต้องเริ่มตามข้อมูลใหม่ทุกครั้งที่ใกล้ถึงวันจัดทำรายงาน ต่อให้มีแดชบอร์ดเพิ่มอีกหนึ่งชุด งานตรวจสอบก็ยังหนักเหมือนเดิม
Odoo ช่วยได้เมื่อข้อมูลบางส่วนเกิดขึ้นในระบบอยู่แล้ว เช่น รายการซื้อ ค่าใช้จ่าย ข้อมูลยานพาหนะ และข้อมูลพนักงาน Odoo 19 ยังมีแอป ESG มาตรฐานสำหรับดึงข้อมูลจากงานเหล่านี้มาคำนวณและติดตามบางตัวชี้วัด แต่ซอฟต์แวร์ไม่สามารถตัดสินแทนบริษัทได้ว่าประเด็นใดมีสาระสำคัญ ขอบเขตรายงานควรครอบคลุมที่ใด หรือหลักฐานเพียงพอต่อการทวนสอบหรือไม่
ESG คือการมองธุรกิจผ่านผลกระทบ ความเสี่ยง และวิธีตัดสินใจ
ESG ย่อมาจาก Environmental, Social and Governance หรือสิ่งแวดล้อม สังคม และการกำกับดูแลกิจการ ทั้งสามด้านไม่ใช่รายการกิจกรรมเพื่อภาพลักษณ์ แต่เป็นกรอบสำหรับมองว่าธุรกิจสร้างผลกระทบอะไร เผชิญความเสี่ยงอะไร และมีวิธีรับผิดชอบต่อการตัดสินใจอย่างไร
- ด้านสิ่งแวดล้อมอาจครอบคลุมการใช้พลังงาน การปล่อยก๊าซเรือนกระจก น้ำ ของเสีย และผลกระทบในห่วงโซ่อุปทาน
- ด้านสังคมอาจครอบคลุมสภาพการจ้าง ความปลอดภัย ความเท่าเทียม สิทธิมนุษยชน และผลกระทบต่อชุมชน
- ด้านการกำกับดูแลอาจครอบคลุมบทบาทของคณะกรรมการ จริยธรรม การควบคุมภายใน การบริหารความเสี่ยง และความรับผิดชอบของผู้อนุมัติ
รายการที่ต้องติดตามจริงย่อมต่างกันตามอุตสาหกรรม โมเดลธุรกิจ ที่ตั้ง และผู้มีส่วนได้เสีย ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยจึงอธิบายการดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืนโดยเชื่อมการเติบโตทางเศรษฐกิจกับความรับผิดชอบต่อสังคม สิ่งแวดล้อม บรรษัทภิบาล และผลกระทบตลอดห่วงโซ่อุปทาน ไม่ได้จำกัด ESG ไว้ที่คาร์บอนเพียงเรื่องเดียว (ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย)
บริบทการรายงานของบริษัทจดทะเบียนไทยกำลังเปลี่ยน
หน้า One Report ของสำนักงาน ก.ล.ต. ระบุว่าบริษัทจดทะเบียนควรเปิดเผยข้อมูลตามข้อเท็จจริงและให้สอดคล้องกับบริบทการดำเนินธุรกิจของแต่ละบริษัท พร้อมรวบรวมคู่มือเรื่องการจัดการความยั่งยืน สิทธิมนุษยชน และก๊าซเรือนกระจกไว้สำหรับการเตรียมข้อมูล (สำนักงาน ก.ล.ต. แบบ 56-1 One Report)
ขณะเดียวกัน ประเทศไทยกำลังเตรียมปรับการเปิดเผยข้อมูลให้สอดคล้องกับมาตรฐาน ISSB ได้แก่ IFRS S1 และ IFRS S2 ซึ่งเน้นข้อมูลความเสี่ยงและโอกาสด้านความยั่งยืนที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจของผู้ลงทุน และเชื่อมโยงกับข้อมูลทางการเงิน (Thailand ISSB Standards Information Hub)
เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2568 สำนักงาน ก.ล.ต. เผยแพร่หลักการที่ปรับปรุง โดยยังคงแนวทาง IFRS S1 และ S2 เริ่มจากข้อมูลด้านสภาพภูมิอากาศ รวม Scope 1 และ Scope 2 และการทวนสอบข้อมูลตามมาตรฐานที่น่าเชื่อถือ ประกาศเดียวกันระบุด้วยว่าสำนักงาน ก.ล.ต. ยังอยู่ระหว่างปรับปรุงประกาศและเอกสารที่เกี่ยวข้อง บริษัทจึงควรตรวจข้อกำหนดฉบับที่มีผลใช้บังคับกับตนเองอีกครั้ง แทนการยึดบทความหรือแผนงานฉบับใดฉบับหนึ่งเป็นข้อสรุปทางกฎหมาย (ข่าวสำนักงาน ก.ล.ต. ฉบับที่ 298/2568)
ทิศทางนี้ทำให้โจทย์ขององค์กรกว้างกว่าการกรอกตัวเลขลงแบบรายงาน ข้อมูลต้องเชื่อมกลับไปยังกลยุทธ์ ความเสี่ยง เป้าหมาย และผลทางการเงินได้ ผู้จัดทำยังต้องอธิบายที่มา วิธีคำนวณ ขอบเขต และการเปลี่ยนแปลงของข้อมูลแต่ละงวด
Odoo 19 มีแอป ESG มาตรฐานแล้ว
Odoo 19 มีแอป ESG ที่เชื่อมข้อมูลจาก Accounting, Fleet, Payroll และ Employees เอกสารทางการของ Odoo ระบุความสามารถหลักไว้ดังนี้
- คำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์จากข้อมูลกิจกรรมคูณปัจจัยการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยรับข้อมูลจากรายการบัญชี ข้อมูลการเดินทางของพนักงาน และรายการที่กรอกเอง
- แยกการปล่อยตาม Scope 1, Scope 2 และ Scope 3 พร้อมกำหนดกฎเพื่อจับคู่ปัจจัยการปล่อยกับสินค้า คู่ค้า หรือบัญชีที่เกี่ยวข้อง
- แสดงข้อมูลสัดส่วนเพศและช่องว่างค่าจ้างจากข้อมูลพนักงานและสัญญาเงินเดือน
- ติดตามโครงการริเริ่มผ่านความสามารถของ Project โดยระบุผู้รับผิดชอบ กำหนดเวลา และค่าประมาณการลด CO₂ ได้ ทั้งนี้ ค่าประมาณดังกล่าวจะไม่ลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์จนกว่าผลจะเกิดขึ้นในงานจริง
รายละเอียดเหล่านี้ตรวจสอบได้จาก คู่มือ ESG ของ Odoo 19 การทำงานจริงยังขึ้นอยู่กับการตั้งค่า แอปต้นทาง และคุณภาพข้อมูลของแต่ละองค์กร
แอปมาตรฐานจึงเป็นฐานที่น่าสนใจ โดยเฉพาะองค์กรที่ใช้ Odoo เก็บรายการทางบัญชีและข้อมูลพนักงานอยู่แล้ว แต่คำว่า ESG ในชื่อแอปไม่ได้หมายความว่าระบบครอบคลุมทุกหัวข้อ ทุกกรอบรายงาน หรือข้อกำหนดของไทยโดยอัตโนมัติ ด้านการกำกับดูแลจำนวนมากยังเป็นเรื่องของนโยบาย บทบาท การตัดสินใจ และหลักฐานจากระบบอื่น
จากรายการธุรกิจไปสู่ข้อมูลที่อธิบายได้
รายงานที่น่าเชื่อถือเริ่มจากการไล่ตัวเลขกลับไปยังรายการต้นทาง ไม่ใช่เริ่มจากหน้าตาของแดชบอร์ด ลองดูตัวอย่างค่าไฟฟ้าของโรงงานหนึ่งแห่ง กระบวนการที่ต้องการอาจมีลำดับดังนี้
- ฝ่ายบัญชีบันทึกใบแจ้งหนี้ค่าไฟ พร้อมงวด สถานที่ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
- เจ้าของข้อมูลตรวจว่าปริมาณการใช้ไฟและยอดเงินตรงกับใบแจ้งหนี้หรือข้อมูลจากมิเตอร์
- ผู้จัดทำเลือกปัจจัยการปล่อยที่ตรงกับช่วงเวลา พื้นที่ หน่วยวัด และวิธีคำนวณที่บริษัทกำหนด
- ผู้ตรวจทานเห็นค่าต้นทาง ปัจจัยการปล่อย รุ่นของปัจจัย และเหตุผลที่มีการปรับข้อมูล
- เมื่อปิดงวดแล้ว ตัวเลขที่อนุมัติถูกนำไปใช้ในรายงาน โดยยังย้อนกลับมาดูหลักฐานเดิมได้
Odoo อาจรองรับบางช่วงด้วยข้อมูลจาก Accounting และแอป ESG ส่วนการแนบหลักฐาน การแบ่งบทบาท การอนุมัติ และการปิดงวดต้องออกแบบให้ตรงกับกระบวนการของบริษัท หากข้อมูลค่าไฟมาจากระบบจัดการอาคาร หรือปัจจัยการปล่อยมาจากฐานข้อมูลอื่น ก็ต้องกำหนดวิธีเชื่อมและผู้รับผิดชอบเพิ่ม
หลักเดียวกันใช้กับข้อมูลด้านสังคมและการกำกับดูแล ข้อมูลพนักงานในระบบ HR อาจเป็นต้นทางของจำนวนพนักงานหรือช่องว่างค่าจ้าง แต่คำอธิบายเรื่องนโยบาย การกำกับดูแล และการบริหารความเสี่ยงยังต้องมาจากเจ้าของเรื่องที่มีอำนาจรับรองข้อมูลนั้น
หกเรื่องที่ต้องตกลงก่อนพัฒนา
1. ตัวชี้วัดและขอบเขต
เริ่มจากสิ่งที่บริษัทต้องบริหารและเปิดเผย ระบุหน่วยงาน บริษัทย่อย สถานที่ ช่วงเวลา และกิจกรรมที่อยู่ในขอบเขต อย่าเริ่มด้วยการย้ายทุกช่องจากแบบรายงานมาไว้บนหน้าจอ เพราะบางช่องเป็นคำอธิบายเชิงนโยบาย ไม่ใช่ข้อมูลที่ระบบควรคำนวณ
2. แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้
ตัวเลขหนึ่งตัวอาจพบได้ในใบแจ้งหนี้ ไฟล์โรงงาน ระบบบัญชี และรายงานของผู้ให้บริการพร้อมกัน บริษัทต้องตกลงว่าแหล่งใดเป็นต้นทาง ใครแก้ได้ และถ้าค่าไม่ตรงกันให้ใช้ขั้นตอนใดตัดสิน การรวมข้อมูลไว้ที่เดียวไม่ช่วย หากยังไม่มีคำตอบว่าควรเชื่อค่าจากที่ใด
3. เจ้าของข้อมูลและผู้ตรวจทาน
ผู้กรอก ผู้รับผิดชอบเนื้อหา ผู้ตรวจ และผู้อนุมัติอาจเป็นคนละฝ่าย ค่าเชื้อเพลิงอาจมาจากฝ่ายปฏิบัติการ ฝ่ายความยั่งยืนตรวจวิธีจัดหมวด และฝ่ายบริหารอนุมัติก่อนเปิดเผย ระบบควรสะท้อนบทบาทที่บริษัทตกลง ไม่ควรให้สิทธิ์ตามความสะดวกของผู้พัฒนา
4. หลักฐานและประวัติการเปลี่ยนแปลง
ข้อมูลที่ใช้รายงานควรตอบได้ว่ามาจากเอกสารใด ใช้วิธีคำนวณอะไร ใครเปลี่ยนค่า เมื่อใด และเพราะเหตุใด หากแก้ตัวเลขย้อนหลัง ระบบควรแยกการแก้ไขออกจากค่าที่อนุมัติไปแล้ว เพื่อไม่ให้รายงานเดิมเปลี่ยนตามโดยไม่มีคำอธิบาย
5. การตรวจคุณภาพและข้อยกเว้น
บางรายการจะไม่มีหน่วยวัด บางเดือนจะขาดเอกสาร และบางค่าอาจสูงผิดปกติ ขั้นตอนต้องบอกว่ารายการแบบใดผ่านได้ รายการใดต้องส่งกลับ และใครตัดสินกรณีที่กติกาทั่วไปใช้ไม่ได้ การปล่อยให้ระบบเติมค่าที่หายไปเองโดยไม่มีร่องรอยทำให้ตัวเลขดูครบ แต่ตรวจสอบยาก
6. รูปแบบรายงานและการเปรียบเทียบแต่ละงวด
กำหนดตั้งแต่ต้นว่าข้อมูลจะถูกใช้ใน 56-1 One Report รายงานความยั่งยืน แบบสอบถามของคู่ค้า หรือการบริหารภายใน รูปแบบปลายทางมีผลต่อระดับรายละเอียด หน่วยวัด และคำอธิบายที่ต้องเก็บ หากเปลี่ยนขอบเขตหรือวิธีคำนวณระหว่างปี ต้องบันทึกให้ผู้อ่านเปรียบเทียบงวดได้อย่างสมเหตุผล
ระบบช่วยเตรียมข้อมูลให้ตรวจทานได้
การมีรายการต้นทาง ประวัติการแก้ไข และผู้อนุมัติช่วยให้ผู้จัดทำและผู้ทวนสอบทำงานกับหลักฐานชุดเดียวกัน แต่ผู้รับผิดชอบและผู้ทวนสอบยังต้องประเมินขอบเขต วิธีคำนวณ ปัจจัยการปล่อย และการควบคุมตามเกณฑ์ที่ใช้ ระบบช่วยจัดหลักฐานและลดงานตามข้อมูลซ้ำ แต่ไม่ได้ให้ผลการทวนสอบแทนผู้ทวนสอบ
ประโยชน์จึงเกิดก่อนถึงวันรายงานด้วย เมื่อเจ้าของข้อมูลทบทวนตัวเลขทุกเดือน ทีมจะเห็นเอกสารที่ยังขาด ค่าที่ผิดปกติ และผลของมาตรการลดการใช้พลังงานได้เร็วขึ้น ตามคำอธิบายของ Odoo ค่าประมาณการลด CO₂ จากโครงการยังไม่ลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์จนกว่าผลดังกล่าวจะปรากฏในงานจริง ระบบจึงควรช่วยให้ทีมติดตามผลที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่แทนผลจริงด้วยแผนงาน
โมดูล ESG แบบ custom ของ Enersys สำหรับบริษัทจดทะเบียนไทย
Enersys มีโมดูล ESG แบบ custom บน Odoo และให้บริการสำหรับบริษัทจดทะเบียนไทย โดยกำหนดขอบเขตการใช้งานและการปรับแต่งให้เหมาะกับแต่ละบริษัท ขอบเขตงานต้องพิจารณาจากตัวชี้วัด ระบบต้นทาง ขั้นตอนอนุมัติ และรูปแบบรายงานของบริษัท รวมถึงรุ่นของ Odoo ที่ใช้อยู่
การคุยครั้งแรกจึงควรนำตัวอย่างข้อมูลหนึ่งหัวข้อมาไล่ตั้งแต่ต้นทางจนถึงรายงาน เช่น ค่าไฟฟ้ารายเดือนของทุกสาขา หรือข้อมูลพนักงานที่ใช้เปิดเผยจริง วิธีนี้ทำให้เห็นว่าข้อมูลอยู่ที่ไหน ใครรับรอง ยังต้องเก็บข้อมูลอะไรเพิ่ม และส่วนใดใช้ความสามารถมาตรฐานของ Odoo 19 ได้ก่อนจะกำหนดงาน custom
คุยเรื่องโมดูล ESG บน Odoo สำหรับบริษัทจดทะเบียนกับทีม Enersys
